Titel: Voorspelbaar
Auteur: Albert-László Barabási
Uitgeverij: Maven Publishing
ISBN: 978 94 905 7414 7

Overweldigend. Dat is het boek "Voorspelbaar" van Albert-László Barabási. De missie waarvoor deze Hongaarse hoogleraar, verbonden aan de Harvard University zichzelf stelt: uitzoeken hoe we het gedrag van mensen kunnen voorspellen. Het instrument dat hij hierbij gebruikt: enorm veel onderzoek, naar het gedrag van enorm veel (geanonimiseerde mensen).

Dat klinkt misschien als een saaie klus waar veel statistiek en gepriegel bij komt kijken. En dat is het ongetwijfeld ook. Maar Barabási slaagt er ongelofelijk knap in om zijn verhaal daadwerkelijk boeiend op papier te zetten. Dat is voor veel wetenschappers onmogelijk, maar Barabási krijgt het voor elkaar door modern onderzoek te larderen met menselijke verhalen: over een globetrotter die volgens de geheime dienst wel een terrorist moét zijn vanwege zijn onvoorspelbare reisgedrag. Over een man die in de Middeleeuwen vanuit het niets opkwam en leider werd van een Boerenopstand tegen de adel en op weg was naar de troon. Over een man die had voorspeld dat deze opstand zou plaatsvinden.

Deze anekdotes doen je smachten naar de hoofdstukken die anders misschien te moeilijk waren geweest. Want hoe boeiend het onderzoek naar de reisroute van dollarbiljetten (met Where's George als belangrijkste databron), de vliegbewegingen van albatrossen of het achterhalen van het reisgedrag van individuen aan de hand van hun locatiegegevens opgeslagen bij de GSM provider ook zijn: als het boek alleen uit dat soort zaken had bestaan, was ik waarschijnlijk afgehaakt.

Maar Barabási koppelt deze onderzoeken aan de menselijke verhalen om zijn betoog te versterken. En zijn betoog is dat zo een beetje elk gedrag zich houdt aan ófwel een Lévyproces waarbij verplaatsingen steeds in een klein gebied zijn, om vervolgens een sprong te maken en dan een ander klein gebied te bestrijken) óf zich gedragen volgens een Poisson-verdeling. Een ingewikkeld verhaal, dat wat moeilijk te volgen is, maar de conclusie waartoe Barabási komt is nogal onthutsend: wij mensen zijn eigenlijk nogal voorspelbaar. Op basis van de locatiestudie, ontdekte hij bijvoorbeeld dat hij de locatie waarop iemand op enig moment is kan voorspellen met een zekerheid van 80 tot 100 procent. Lees die zin nog eens: zelfs bij de meest onvoorspelbare persoon is de kans dat een voorspelling over de locatie waarop deze op enig moment is in 80% van de gevallen correct.

Of hij haalt een studie aan, waaruit zou blijken dat de gezondheid van vrienden direct effect heeft op de eigen gezondheid.

Nogal schokkend, niet waar? Hoe dit komt? Patronen.
Deze ontdekking kan nogal wat gevolgen hebben. Barabási, die ik me inmiddels niet voorstel als de vlotte veertiger van de foto, maar juist als een echte verstrooide professor (hoe voorspelbaar: een echte Barabas) heeft hier ook wel oog voor. In één hoofdstuk besteedt hij wat tijd aan de ethische implicaties van zijn onderzoek en beschrijft hij dat hij weleens twijfelde of hij met dit onderzoek wel verder moest gaan. Maar al snel komt hij tot de conclusie dat alle ontdekkingen in potentie goed én kwaad kunnen zijn en dat het dus niet aan hem is om te oordelen. Een kort stukje, waarin Barabási het zich naar mijn smaak iets te makkelijk maakt.

De conclusie van het boek blijft voor mijn gevoel een beetje in de lucht hangen. Okay, hij heeft een redelijk overtuigend betoog gehouden dat ons gedrag voorspelbaar is. Maar welke praktische consequenties moeten we daaraan verbinden? Barabási doet hierover niet echt een uitlating, je moet tussen de regels doorlezen om zijn mening hierover te destilleren. Voor de leek misschien een tegenvaller, maar het past wel bij een wetenschapper om alleen de bevindingen uit het fundamentele onderzoek te presenteren en het praktische gebruik ervan aan anderen over te laten. Toch voelt "Voorspelbaar" hierdoor een beetje "onaf". Een klein smetje, aan een verder overweldigend boek.

Waardering: 8/10

Lees "Voorspelbaar" zelf!